કમરનો દુખાવો: કારણ, ઘરે શું કરવું અને ડૉક્ટરને ક્યારે બતાવવું

હળવા દુખાવામાં નીચેની વાતો સામાન્ય રીતે મદદ કરે છે. આ સામાન્ય સલાહ છે. તમારી તકલીફ પ્રમાણે ડૉક્ટર જુદું પણ કહી શકે.

• આખો દિવસ પથારીમાં પડી રહેવું ઠીક નથી. જરૂર હોય તો થોડો આરામ કરો, પણ હળવું ચાલવાનું જલદી શરૂ કરો અને હળવું કામ ચાલુ રાખો.
• ગરમ પાણીની થેલી કે શેકથી સ્નાયુને આરામ મળી શકે. સુન્ન ત્વચા કે ડાયાબિટીસમાં સાવચેતી રાખો, ખૂબ ગરમ ન કરો.
• કમર સીધી રાખીને બેસો અને થોડી થોડી વારે ઊભા થઈને થોડું ચાલો.
• થોડા દિવસ ભારે વજન ઉપાડવું અને વાંકા વળીને કામ કરવું ટાળો. ઉપાડવું જ પડે તો ઘૂંટણ વાળીને ઉપાડો, કમર વાળીને નહીં.
• દુખાવાની ગોળી જાતે લાંબો સમય ન લો. ડૉક્ટર કે ફાર્માસિસ્ટની સલાહથી જ લો.

સ્નાયુનો દુખાવો ઘણી વાર થોડા દિવસથી થોડા અઠવાડિયામાં ઓછો થવા લાગે છે. એમ ન થાય તો મોડું ન કરો.

આ સ્થિતિમાં રાહ જોવા કરતાં ડૉક્ટરને બતાવવું વધારે સારું:

• ૪ થી ૬ અઠવાડિયાથી વધારે દુખાવો ચાલે કે ઘરના ઉપાયથી આરામ ન મળે
• દુખાવો કમરથી નીચે પગમાં જતો હોય, ઝણઝણાટી કે ખાલી ચડતી હોય
• ચાલવામાં, સીડી ચડવામાં કે બેસવામાં રોજનું કામ અટકતું હોય
• દુખાવો વારંવાર પાછો આવતો હોય
• ૫૦ વર્ષની ઉંમર પછી પહેલી વાર તીવ્ર દુખાવો શરૂ થયો હોય

સારવાર દુખાવાના કારણ અને તેની ગંભીરતા પ્રમાણે નક્કી થાય છે. ઘણા દર્દીઓમાં શરૂઆત ઑપરેશન વગરની સારવારથી થાય છે.

• ફિઝિયોથેરાપી અને કસરત: કમર અને પેટના સ્નાયુ મજબૂત કરતી કસરતો અને બેસવા-ઊઠવાની સાચી રીત.
• દવાઓ: દુખાવો અને સોજો ઘટાડવા માટે, ડૉક્ટરની સલાહથી, ટૂંકા સમય માટે.
• ઇન્જેક્શન કે nerve block: નસ દબાવાથી પગમાં દુખાવો હોય એવા અમુક દર્દીઓમાં કમરની selective nerve root block આપી શકાય. તેનાં પોતાનાં જોખમ છે, જે પહેલાં સમજાવાય છે.
• ઑપરેશન (જ્યાં જરૂર હોય): ફક્ત ત્યારે, જ્યારે નસ દબાવાથી નબળાઈ આવે કે પેશાબ કે મળ પર કાબૂ ન રહે, ઑપરેશન વગરની સારવાર પછી પણ ખૂબ દુખાવો રહે, કે મણકામાં fracture કે અસ્થિરતા હોય.

ઑપરેશનમાં slip disc નું ઑપરેશન (microscope વડે microdiscectomy), endoscopic discectomy, નસ પરથી દબાણ હટાવવું (decompression), કરોડરજ્જુને સ્થિર કરવી (fusion), ગરદનની (cervical) spine surgery અને spine fracture fixation આવે છે. જ્યાં દર્દી માટે યોગ્ય હોય ત્યાં slip disc માટે નાના કાપાવાળી endoscopic discectomy વિશે પણ વાત થઈ શકે, જે સામાન્ય રીતે local anaesthesia અને sedation સાથે, day-care માં થાય છે. નિર્ણય તપાસ પછી, તમારી સાથે બેસીને લેવાય છે. વધુ વાંચો: Slip disc અને sciatica ની સારવાર અને સુરતમાં spine surgeon અને spine surgery (English).