ફ્રોઝન શોલ્ડર (Adhesive Capsulitis): સુરતમાં કારણ, તબક્કા અને સારવાર

ત્રણેયમાં ખભાનો દુખાવો અને હાથ ઊંચકવામાં તકલીફ થઈ શકે, એટલે જ મૂંઝવણ થાય છે. ઓળખવાની ચાવી છે passive range of motion (બીજું કોઈ હાથ હલાવે ત્યારે કેટલો હલે છે) — તમે જાતે હલાવો ત્યારે નહીં, પણ કોઈ બીજું તમારો હાથ હલાવે ત્યારે કેટલો હલે છે. ફ્રોઝન શોલ્ડરમાં passive motion પણ મર્યાદિત રહે છે, કારણ કે સાંધાનું કેપ્સ્યુલ પોતે ટાઇટ છે. Rotator Cuff Tear માં passive motion સામાન્ય રીતે લગભગ સામાન્ય જેવું જ રહે છે, કારણ કે સાંધો પોતે મુક્ત રીતે હલે છે — તકલીફ સ્નાયુ-tendon યુનિટમાં હોય છે જે હાથ ઊંચકે છે. Shoulder Impingement માં સામાન્ય રીતે અમુક ચોક્કસ movement દરમ્યાન દુખાવો (painful arc) થાય, બધી દિશામાં સંપૂર્ણ જકડાવો નહીં.

લક્ષણોમાં ઓવરલેપ ખરેખર થાય છે, એટલે ક્લિનિકલ પરીક્ષણ — અને ક્યારેક cuff tear નકારવા માટે ultrasound અથવા MRI — એ બંનેને અલગ પાડવાનો ભરોસાપાત્ર રસ્તો છે, ફક્ત લક્ષણો ઉપરથી અંદાજ લગાવવો નહીં. જો cuff tear ની શંકા હોય તો rotator cuff ગાઇડ માં એ કન્ડિશન વિગતવાર સમજાવેલી છે.

ફ્રોઝન શોલ્ડરનું ઘણી વાર કોઈ ચોક્કસ કારણ ખબર નથી હોતું (idiopathic). જાણીતા જોખમ પરિબળોમાં ડાયાબિટીસ (diabetes) સામેલ છે — આ સંબંધ સારી રીતે દસ્તાવેજીકૃત છે, ક્યારેક કોર્સ લાંબો પણ ચાલી શકે — અને ઈજા, ફ્રૅક્ચર કે બીજી ખભાની સર્જરી પછી થોડા સમય માટે ખભાને હલાવ્યા વગર રાખવો, જ્યાં ઓછી હલચલને કારણે કેપ્સ્યુલ ટાઇટ થઈ જાય.

મોટા ભાગના ફ્રોઝન શોલ્ડરની સારવાર શસ્ત્રક્રિયા વગર જ થાય છે: structured ફિઝિઓથેરાપી અને stretching આખા કોર્સ દરમ્યાન સારવારનો મુખ્ય ભાગ છે, સાથે દુખાવો ઘટાડવાની સારવાર અને ક્યારેક સાંધામાં corticosteroid ઇન્જેક્શન — ખાસ કરીને શરૂઆતમાં જ્યારે દુખાવો વધુ હોય ત્યારે ઉપયોગી.

જે કેસમાં પૂરતી બિન-શસ્ત્રક્રિયા સારવાર છતાં નોંધપાત્ર જકડાવો રહી જાય, ત્યાં Manipulation Under Anaesthesia અથવા Arthroscopic Capsular Release જેવા વિકલ્પ ચર્ચી શકાય. આમાંથી કયો વિકલ્પ યોગ્ય છે — તે લક્ષણ કેટલા સમયથી છે, હલનચલન ખરેખર કેટલું મર્યાદિત છે, અને અત્યાર સુધીની બિન-શસ્ત્રક્રિયા સારવારનો પ્રતિભાવ — આના ઉપર આધાર રાખે છે. આ દરેક દર્દી માટે consultation વખતે અલગથી નક્કી થાય છે, પહેલા પગલા તરીકે default સૂચવાતું નથી.